به گزارش خبرگزاری حق پرس و به نقل از مهر، مرتضی عبدی، رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه، در واکنش به گزارشهای منتشرشده درباره حمله نظامی آمریکا به یک منزل مسکونی در بندر کوهستک شهرستان سیریک، با تأکید بر قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه گفت در صورت تأیید ماهیت غیرنظامی محل و افراد حاضر در آن، این حمله باید بهعنوان اقدامی جدی و قابل پیگیری در چارچوب مسئولیتهای بینالمللی مورد بررسی قرار گیرد.
بر اساس گزارشهای اولیه، محل مورد حمله، محل برگزاری مراسم خانوادگی و عقد بوده و شمار کشتهها و مجروحان این حمله از ۵۰ نفر فراتر رفته است. همچنین گزارشهایی از کشته شدن یک کودک در جریان این حمله منتشر شده است؛ موضوعی که در صورت تأیید، ابعاد حقوقی و انسانی حمله را بیش از پیش برجسته میکند.
عبدی با اشاره به قواعد بنیادین حقوق جنگ تأکید کرد که هیچ دولت و نیروی نظامی، از جمله آمریکا، نمیتواند به بهانه عملیات نظامی، مسئولیت خود در قبال جان و امنیت غیرنظامیان را نادیده بگیرد.
حمله به غیرنظامیان در حقوق بینالملل ممنوع است
رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا با اشاره به اصل تفکیک در حقوق بینالملل بشردوستانه گفت طرفهای مخاصمه مکلفاند همواره میان اهداف نظامی و غیرنظامی و همچنین میان رزمندگان و جمعیت غیرنظامی تمایز قائل شوند.
وی با اشاره به ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ افزود عملیات نظامی باید صرفاً علیه اهداف نظامی هدایت شود و یک منزل مسکونی که محل گردهمایی خانوادهها و برگزاری مراسمی غیرنظامی است، در اصل یک مال غیرنظامی محسوب میشود؛ مگر آنکه خلاف این موضوع با دلایل معتبر و قابل اتکا اثبات شود.
به گفته عبدی، در صورتی که تحقیقات نشان دهد محل مورد حمله یک خانه مسکونی و محل تجمع شهروندان عادی بوده است، حمله به آن با یکی از بنیادیترین قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه در تعارض قرار خواهد گرفت.
وی تأکید کرد غیرنظامی بودن افراد، اصل است و هرگونه ادعای نظامی بودن یا تبدیل یک مکان غیرنظامی به هدف مشروع نظامی نیازمند اثبات و ارائه دلایل قابل بررسی است.
مراسم خانوادگی هدف مشروع نظامی نیست
عبدی با اشاره به گزارشهای منتشرشده درباره برگزاری مراسم عقد و حضور اعضای خانواده در محل حادثه گفت حضور خانوادهها، کودکان و شهروندان عادی در یک منزل مسکونی، بهخودیخود هیچ مبنایی برای تبدیل آنان به هدف مشروع نظامی ایجاد نمیکند.
وی افزود: «در حقوق جنگ، حتی میدان نبرد نیز مرزی دارد؛ و آن مرز، جان انسانهای بیدفاع است.»
رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا تصریح کرد که ممنوعیت حمله مستقیم به غیرنظامیان، صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه از قواعد اساسی و الزامآور حقوق بینالملل بشردوستانه به شمار میرود.
بر این اساس، اگر اثبات شود حمله به محل تجمع خانوادگی در سیریک با علم به حضور غیرنظامیان انجام شده یا عملیات بدون رعایت الزامات تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی صورت گرفته است، مسئولیت عاملان و آمران حمله باید مورد بررسی حقوقی قرار گیرد.
حتی ادعای وجود هدف نظامی، مسئولیت آمریکا را منتفی نمیکند
عبدی در ادامه با اشاره به اصل تناسب گفت حتی در فرضی که یک طرف مخاصمه مدعی وجود هدف نظامی در محدوده حمله باشد، این ادعا بهتنهایی نمیتواند عملیات انجامشده و تلفات گسترده غیرنظامیان را توجیه کند.
وی با اشاره به ماده ۵۱ پروتکل الحاقی اول توضیح داد حملهای که خسارات قابل پیشبینی آن علیه غیرنظامیان در مقایسه با مزیت نظامی مستقیم و مشخص مورد انتظار بیش از حد باشد، در حقوق بینالملل بشردوستانه ممنوع است.
به گفته عبدی، در بررسی حمله به مراسم خانوادگی در سیریک باید مشخص شود هدف ادعایی چه بوده، اطلاعات عملیاتی بر چه اساسی جمعآوری شده، نوع سلاح مورد استفاده چه بوده و آیا میزان خسارات قابل پیشبینی علیه غیرنظامیان با هرگونه مزیت نظامی ادعایی تناسب داشته است یا خیر.
وی تأکید کرد تلفات گسترده شهروندان عادی را نمیتوان صرفاً با استفاده از عنوان «خسارت جانبی» از دایره بررسی حقوقی خارج کرد.
مسئولیت پیش از شلیک آغاز میشود
رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا با اشاره به اصل احتیاط در عملیات نظامی گفت مسئولیت نیروهای نظامی تنها پس از وقوع حمله آغاز نمیشود، بلکه پیش از انتخاب و اجرای عملیات نیز تکالیف مشخصی برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان وجود دارد.
وی با اشاره به ماده ۵۷ پروتکل الحاقی اول گفت طرفهای مخاصمه مکلفاند در برنامهریزی و اجرای حملات، تمام احتیاطات عملی ممکن را برای جلوگیری یا کاهش تلفات و صدمات غیرنظامیان اتخاذ کنند.
عبدی افزود در بررسی این حمله باید روشن شود چه اطلاعاتی درباره ماهیت غیرنظامی محل وجود داشته، هدف چگونه شناسایی و راستیآزمایی شده و آیا امکان استفاده از روشها یا ابزارهایی با آثار کمتر بر غیرنظامیان وجود داشته است یا خیر.
به گفته وی، بررسی این موارد میتواند زنجیره مسئولیت را از سطح اجرای عملیات تا تصمیمگیران، طراحان و فرماندهانی که در طراحی و صدور دستور حمله نقش داشتهاند، گسترش دهد.
کشته شدن کودک، ضرورت تحقیقات دقیقتر را افزایش میدهد
عبدی با اشاره به گزارش کشته شدن یک کودک در این حادثه گفت کودکان در مخاصمات مسلحانه علاوه بر برخورداری از حمایت عمومی غیرنظامیان، از حمایتهای ویژه مقرر در حقوق بینالملل بشردوستانه نیز بهرهمند هستند.
وی افزود در صورتی که گزارشهای مربوط به حضور و کشته شدن کودک در این حمله تأیید شود، ضرورت بررسی دقیقتر نحوه انتخاب هدف، رعایت اصل تناسب و اقدامات احتیاطی اتخاذشده دوچندان خواهد شد.
رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا تأکید کرد هیچ تفسیر موسعی از «ضرورت نظامی» نمیتواند حمایتهای بنیادین مقرر برای غیرنظامیان و بهویژه کودکان را بیاثر کند.
امکان بررسی حمله در چارچوب جنایت جنگی
عبدی درباره پیامدهای احتمالی حقوقی این حمله اظهار کرد چنانچه تحقیقات مستقل و معتبر اثبات کند محل مورد حمله ماهیت غیرنظامی داشته، افراد حاضر عمدتاً غیرنظامی بودهاند و حمله بهصورت مستقیم علیه آنان یا بدون رعایت اصل تفکیک و تناسب انجام شده است، موضوع میتواند از سطح نقض حقوق بینالملل بشردوستانه فراتر رود.
وی افزود در صورت احراز عناصر مادی و معنوی لازم، چنین اقدامی میتواند در چارچوب جنایت جنگی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
عبدی همچنین تأکید کرد در صورت اثبات انتساب حمله به نیروهای مسلح آمریکا و احراز نقض تعهدات بینالمللی، موضوع مسئولیت بینالمللی دولت آمریکا مطرح خواهد شد.
به گفته وی، مسئولیت احتمالی تنها متوجه مجری مستقیم حمله نیست و در صورت احراز شرایط حقوقی، نقش افرادی که در طراحی، صدور دستور، برنامهریزی و اجرای عملیات مشارکت مؤثر داشتهاند نیز باید بررسی شود.
ضرورت مستندسازی حمله به مراسم عروسی در سیریک
رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت حفظ فوری ادله و مستندسازی دقیق حادثه تأکید کرد.
وی گفت تصاویر و فیلمهای محل حادثه، بقایای مهمات، نوع سلاح، وضعیت ساختمان پیش و پس از حمله، شهادت بازماندگان و شهود، سوابق پزشکی مجروحان، گواهیهای فوت، اسناد هویتی قربانیان و اطلاعات مربوط به زمان و نحوه حمله، میتواند در هرگونه پیگیری قضایی و بینالمللی آینده اهمیت تعیینکننده داشته باشد.
عبدی در پایان با تأکید بر حمایت از مردم غیرنظامی گفت اگر واقعیت گزارشهای منتشرشده درباره حمله به یک منزل مسکونی و مراسم خانوادگی در سیریک تأیید شود، این موضوع نمیتواند صرفاً با عنوان یک «عملیات نظامی» از ارزیابی و پاسخگویی حقوقی مصون بماند.
وی تأکید کرد: «خانه، میدان جنگ نیست. کودک، هدف نظامی نیست. مراسم خانوادگی، هدف مشروع حمله نیست.»
رئیس اداره امور بینالملل مرکز وکلا خاطرنشان کرد قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه دقیقاً برای محدود کردن خشونت در شرایط جنگی وضع شدهاند و هیچ قدرتی، از جمله آمریکا، نمیتواند خود را فراتر از این قواعد الزامآور قرار دهد.
بیشتر بخوانید:
🔗 حمله موشکی به سه نقطه خوزستان؛ ۷ شهید و ۸ مجروح
پایان خبر
