آزمون وکالت یکی از مهمترین آزمونهای حرفهای کشور است که هر ساله با هدف جذب کارآموز وکالت برگزار میشود. داوطلبانی که قصد ورود به حرفه وکالت را دارند، پیش از ثبتنام باید از شرایط قانونی شرکت در آزمون و الزامات دریافت پروانه کارآموزی وکالت آگاهی کامل داشته باشند.
شرایط شرکت در آزمون وکالت بر اساس قوانین مربوط به وکالت، قانون تسهیل صدور مجوزهای کسبوکار، قانون کیفیت اخذ پروانه وکالت دادگستری و آییننامههای اجرایی مربوط تعیین میشود و احراز این شرایط در مراحل مختلف پذیرش مورد بررسی قرار میگیرد.
آزمون وکالت چیست؟
آزمون وکالت، آزمونی است که برای پذیرش کارآموز وکالت توسط سازمان سنجش آموزش کشور برگزار میشود. در حقیقت ما آزمونی نداریم که با شرکت و پذیرش در آن مستقیما وکیل پایه یک دادگستری شویم . آنچه که به آزمون وکالت مشهور است همان آزمون کارآموزd وکالت است . پذیرفتهشدگان پس از طی مراحل گزینش ( فقط مختص مرکز وکلا قوه قضائیه بوده و شامل پذیرفته شدگان کانون وکلای دادگستری نمی باشد ) ، کارآموزی و اختبار، موفق به دریافت پروانه وکالت پایه یک دادگستری خواهند شد.
در حال حاضر پروانه وکالت توسط دو نهاد صادر میشود:
- کانونهای وکلای دادگستری
- مرکز وکلای قوه قضاییه ( مرکز امور مشاوان حقوقی موضوع ماده 187 قانون سوم توسعه سابق )
هر یک از این نهادها ضوابط و فرآیندهای اجرایی خاص خود را دارند، اما بخش عمده شرایط علمی و قانونی ورود به حرفه وکالت میان آنها مشترک است.
مهمترین شرط ثبتنام در آزمون وکالت، داشتن مدرک تحصیلی معتبر است.
داوطلب باید یکی از مدارک زیر را داشته باشد:
- کارشناسی حقوق
- کارشناسی فقه و مبانی حقوق اسلامی
- مدارک حوزوی مورد تأیید مراجع قانونی که معادل مدارک دانشگاهی شناخته شوند .
دارندگان مدارک کارشناسی ارشد یا دکتری حقوق، در صورتی میتوانند در آزمون شرکت کنند که مدرک کارشناسی آنان نیز در رشتههای مورد پذیرش باشد. صرف داشتن مدرک تحصیلات تکمیلی حقوق بدون دارا بودن مدرک کارشناسی مرتبط، برای شرکت در آزمون کافی نیست.
تابعیت ایرانی
داوطلبان آزمون وکالت باید تابعیت جمهوری اسلامی ایران را داشته باشند. تابعیت ایرانی از شرایط اساسی ورود به حرفه وکالت محسوب میشود. اتباع خارجی نمی توانند در ایران پروانه ی وکالت اخذ کنند و به تبع آن در محاکم ایران وکالت نمایند . به همین دلیل اساتید و وکلای خارجی که گاهی به عنوان وکلای بین المللی نیز خوانده می شوند نمی توانند در محاکم ایران وکالت نمایند .
شرایط عمومی و اخلاقی
علاوه بر شرایط علمی، متقاضیان باید واجد شرایط عمومی مقرر در قوانین و مقررات وکالت باشند. مهمترین این شرایط عبارتاند از:
- اعتقاد و التزام عملی به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- نداشتن سوء پیشینه مؤثر کیفری
- برخورداری از حسن شهرت و حسن اخلاق
- نداشتن محرومیت از حقوق اجتماعی
- نداشتن اعتیاد به مواد مخدر یا روانگردان
- نداشتن ممنوعیت قانونی برای اشتغال به حرفه وکالت
آیا شرط سنی برای آزمون وکالت وجود دارد؟
شرایط سنی آزمون وکالت طی سالهای اخیر دستخوش تغییرات متعددی شده است.
بر اساس اصلاحات آییننامه اجرایی لایحه استقلال کانون وکلای دادگستری، تبصره مربوط به حداقل سن 25 سالگی برای ثبتنام در آزمون منسوخ شده است. بنابراین داوطلبان باید در هر سال، شرایط سنی مندرج در دفترچه ثبتنام همان آزمون را ملاک قرار دهند. هر چند که حداقل سن 25 سال جهت دریافت پروانه ی پایه یک دادگستری همچنان پابرجاست .
البته هیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز مصوبه ای دارد که طی آن افراد بالای 40 سال اجازه ی دریافت پروانه ی وکالت در شهر تهران را ندارند . همچنین به افراد بالای 50 سال نیز پروانه ی وکالت اعطا نخواهد شد . البته این امر استثنائاتی نیز دارد . اشخاصی که سابقه ی حداقل 5 سال قضاوت در محاکم داشته و به استناد این امر ( متقاضیان ماده 8 ) تقاضای صدور پروانه ی وکالت می نمایند و همچنین کارمندانی قسمت های حقوقی مراکز دولتی که با سی سال سابقه بازنشست شده باشند و همچنین نمایندگان مجلس شورای اسلامی از محدودیت حداکثر سن 50 سال معاف می باشند
به همین دلیل توصیه میشود متقاضیان پیش از ثبتنام، آخرین دفترچه راهنمای آزمون را مطالعه کنند.
وضعیت نظام وظیفه داوطلبان مرد
داوطلبان مرد باید از نظر مقررات نظام وظیفه عمومی دارای وضعیت مشخص باشند.
معمولاً یکی از شرایط زیر باید وجود داشته باشد:
- کارت پایان خدمت
- کارت معافیت دائم
- وضعیت قانونی مورد تأیید سازمان نظام وظیفه
جزئیات این شرط هر سال در دفترچه آزمون اعلام میشود.
مراحل پس از قبولی در آزمون وکالت
قبولی در آزمون کتبی به معنای دریافت مستقیم پروانه وکالت نیست.
پذیرفتهشدگان باید مراحل مختلفی را طی کنند که مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. احراز صلاحیت عمومی
پس از اعلام نتایج، وضعیت عمومی و قانونی داوطلبان توسط مراجع ذیصلاح بررسی میشود. این امر شامل استعلامات از دانشگاه محل تحصیل ، مراجع قضائی ، امنیتی و پزشکی قانونی می گردد .
۲. صدور پروانه کارآموزی
پس از احراز شرایط قانونی، پروانه کارآموزی وکالت صادر میشود.
۳. دوره کارآموزی
کارآموزان وکالت باید دوره آموزشی و کارآموزی را زیر نظر کانون یا مرجع صادرکننده پروانه و همچنین وکیل سرپرست طی کنند. این دوره شامل شرکت در کارگاههای آموزشی، جلسات علمی و فعالیتهای عملی حرفهای است. همچنین تکلیف به حضور و شرکت هفتگی در محاکم معرفی شده توسط معاونت آموزش قوه قضائیه و همچنین گزارش نویسی از حداقل یک پرونده ی قضایی و ثبت آن در سامانه های کانون وکلا و مرکز وکلا از تکالیف مربوط به دوره ی کارآموزی می باشد .
۴. آزمون اختبار
در پایان دوره کارآموزی، کارآموز باید در آزمون اختبار شرکت کند. قبولی در این مرحله و انجام مراسم سوگند وکالت نزد اعضا هیات مدیره ی کانون وکلا شرط دریافت پروانه وکالت پایه یک دادگستری است.
چه عواملی موجب لغو قبولی میشود؟
بر اساس مقررات وکالت، در صورتی که پس از قبولی مشخص شود داوطلب فاقد یکی از شرایط قانونی بوده است، قبولی وی کانلمیکن تلقی میشود و حتی در مواردی امکان ابطال پروانه کارآموزی نیز وجود دارد.
قابل ذکر است که مطابق مقررات موجود پس از قبولی و احراز صلاحیت های عمومی و صدور پروانه کار آموزی ، هیچ مقامی حق لغو یا ابطال پروانه کارآموزی یا وکالت را ندارد جز محاکم انتظامی وکلا و قضات . البته این امر مختص به کانون وکلا می باشد اما در مرکز وکلای قوه قضائیه اوضاع متفاوت است .
در مرکز وکلای قوه قضائیه نهادی به نام هیات تعیین صلاحیت وجود دارد که در آییننامه ماده ۱۸۷ پیشبینی شده است. این هیأت درباره احراز یا استمرار شرایط لازم برای اشتغال به حرفه وکالت نقش اساسی دارد.
اگر مشخص شود شخص فاقد شرایط قانونی لازم بوده یا بعداً آن شرایط را از دست داده است (برای مثال محکومیت مؤثر کیفری یا فقدان شرایط مقرر قانونی)، موضوع میتواند در هیأت تعیین صلاحیت مطرح و منجر به سلب صلاحیت حرفهای شود. لذا اساسی ترین تفاوت کانون های وکلا و مرکز وکلا قوه قضائیه در همین نکته نمود پیدا میکند . زیرا هیات می تواند به تشخیص خود و بدون رعایت اصل قانونی بودن تخلف و مجازات راسا اقدام به ابطال پروانه ی وکالت وکیل نماید اما در کانون های وکلای دادگستری هیچ مرجعی جز دادگاه انتظامی و کلا و یا دادگاه انتظامی قضات نمی تواند بدون استناد به مواد قانونی و تطبیق آن با تخلف رخ داده حکم به ابطال پروانه ی وکالت یا کارآموزی صادر نماید .
جمعبندی
برای شرکت در آزمون وکالت، داوطلب باید دارای مدرک تحصیلی معتبر حقوقی، تابعیت ایرانی و شرایط عمومی مقرر در قوانین باشد. همچنین احراز صلاحیتهای اخلاقی، انتظامی و قانونی در فرآیند پذیرش اهمیت ویژهای دارد. از آنجا که برخی شرایط ممکن است در هر دوره آزمون تغییر کند، مطالعه دفترچه ثبتنام و اطلاعیههای رسمی منتشرشده از سوی مراجع برگزارکننده آزمون ضروری است.
بیشتر بخوانید:
- آزمون وکالت چیست و چگونه برگزار میشود؟
- تفاوت کانون وکلا و مرکز وکلای قوه قضاییه چیست؟
- اختبار چیست و چگونه برگزار میشود؟
- مراحل دریافت پروانه وکالت پایه یک دادگستری
- درآمد وکیل دادگستری در ایران چقدر است؟
