به گزارش خبرگزاری حق پرس، «تأمین دلیل» یکی از مهمترین نهادهای آیین دادرسی مدنی برای حفظ و ثبت ادلهای است که احتمال از بین رفتن یا کاهش ارزش آنها وجود دارد. با این حال، درباره ماهیت و ارزش اثباتی تأمین دلیل همواره برداشتهای متفاوتی مطرح بوده است. پوریا جانآسا در یادداشت پیش رو ضمن بررسی مفهوم تأمین دلیل، به این پرسش پاسخ میدهد که چرا گفته میشود «تأمین دلیل، دلیل نیست» و این عبارت از منظر حقوقی چه مفهومی دارد.
متن یادداشت به شرح زیر است :
به استناد ماده ۱۴۹ ق آ د م گفته شده تامین دلیل یعنی ملاحظه و صورت برداری از دلایلی که امکان دارد در آینده از بین بروند و یا کم ارزش شوند .
اگر بخواهیم بیان عامیانه ایی داشته باشیم باید گفت فرضا فردی صبح زود از خانه خود به قصد رفتن به محل کار خارج می شود و متوجه میشود که شخصی با اتومبیل او تصادف کرده و متواری شده و متضرر تا موقعی که این شخص را پیدا کند و علیه او شکایت کند زمان نامعلومی طول میکشد و از طرفی هم نمی تواند با همان وضعیت خودرویش
باقی بماند چه پیشنهادی می توان داد ؟
این شخص به دادگاه صلح می رود و تقاضای تامین دلیل میکند و بعد از تامین دلیل اقدام به تعمیر خودرو خود می کند اما خیالش راحت است که به استناد تامین دلیل میتواند ورود خسارت به خود را بعدا نزد دادگاه اثبات و مطالبه خسارت کند .
در مواردی اما ممکن است علیه خود ما بخواهند تامین دلیل کنند مثلا از محل کار یا خانه یا دفتری که نزد ما هست صورت برداری و بازدید کنند که باید در نهایت احترام از همکاری خودداری کرد صلاح هم همین است زیرا باید بدانیم که با اعمال زور و جبر نمی توان تامین دلیل نمود .
اما اینکه در جامعه گفته میشود تامین دلیل ,دلیل نیست به چه معناست ؟
منظور کسانی که به این عبارت مشبث میشوند این است که تامین دلیل یعنی هیچ !!
یا به عبارتی دیگر تامین دلیل از نظر اثبات یعنی هیچ .
این نظر ناشی از سو استنباط از ماده ۳۲۲ ق آ د م سابق بود که اشعار میداشت :
تامین دلایل برای حفظ آن است و به هیچ وجه دلالت نمیکند بر اینکه دلایلی که تامین می شود معتبر و در دادرسی مدرک ادعای صاحب آن خواهد بود .
هر چند که در تامین دلیل دلایلی که تامین میشود تشخیص درجه ارزش آنها با دادگاه است اما منظور مقنن این مطلب بود که خلاف دلایلی را که تامین شده می توان ثابت کرد همانطور که خلاف هر دلیلی را که در دادگاه ابراز می شود می توان اثبات کرد .
در واقع تامین کردن دلیل به آن اعتبار اضافی نمی دهد بلکه صرفا برای ارائه به دادگاه حفظ می شوند .
اگر چنانچه مانند مثال صدر این مکتوب ما نتوانیم طرف مقابل خود یا اصطلاحا خوانده را در تامین دلیل مشخص کنیم در درخواست خود ذکر می کنیم فعلا تعیین طرف دعوی ممکن نیست و یا اینکه در درخواست خود باید توضیح بدهیم به چه دلیل و از بابت کدام دعوا قصد تامین دلیل داریم تا به درخواست تامین دلیل ما رسیدگی شود .
شایان ذکر است طبق قانون جدید شوراهای حل اختلاف درخواست تامین دلیل دیگر در صلاحیت محاکم عمومی حقوقی نیست و در صلاحیت دادگاه صلح محل وقوع دلایل قرار گرفته است .
نکته دیگری در باب تامین دلیل آنکه ماده ۱۵۳ ق آدم ذکر کرده : دادگاه می تواند تامین دلیل را به دادرس علی البدل یا مدیر دفتر دادگاه ارجاع دهد مگر در مواردی که فقط تامین دلیل مبنای حکم دادگاه قرار گیرد که در اینصورت قاضی صادر کننده رای باید شخصا اقدام کند یا گزارش تامین موجب وثوق دادگاه باشد .
بخش استثنایی این ماده مربوط به حالتی است که درخواست تامین دلیل در جریان رسیدگی به پرونده صورت گیرد والا اگر تقاضای تامین دلیل قبل از تقدیم دادخواست باشد از کجا می توان تشخیص داد که دلیل مورد نظر تنها دلیل مبنای صدور رای دادگاه است؟!
